Gdzie należy napisać testament?

Prawo spadkowe daje możliwość dowolnego rozporządzania swoim majątkiem, zawierając przepisy, które pozwalają na przekazanie swoich dóbr innym osobom zarówno na podstawie szczegółowo opisanych zasad dziedziczenia, jak i sporządzonego testamentu. W pierwszym przypadku dziedziczyć mogą wyłączenie osoby blisko spokrewnione ze zmarłym, w drugim do grona spadkobierców mogą być włączeni wszyscy, którzy zostaną wymienieni w testamencie. Ze względu na wagę tego dokumentu jego forma i sposób przygotowania jest precyzyjnie ustalona. Spisanie testamentu wymaga nie tylko respektowania reguł formalnych, ale także takiego sformułowania tekstu dokumentu, by nie pozostawiał on wątpliwości co do intencji testatora. Zobaczmy, co wiąże się z przygotowywaniem testamentu i w jaki sposób można go napisać.

Rodzaje testamentów

W obowiązujących przepisach są przewidziane różne rodzaje testamentów. Każdy z nich wiąże się z innymi wymaganiami co do formy dokumentu oraz zasad jego przygotowania. Najbardziej tradycyjnym testamentem jest testament odręczny, zwany też holograficznym. Może on być przygotowany przez każdą osobę, która chce rozdysponować posiadany przez siebie majątek na wypadek swej śmierci. Testament holograficzny musi być w całości spisany przez testatora pismem odręcznym oraz podpisany. Nie są sprecyzowane żadne wymogi co do treści, tytułu czy zawartości dokumentu. Nie ma również obowiązku opatrywania go datą, chociaż jest to pożądane, zwłaszcza jeśli istnieją testamenty napisane wcześniej. Wpisanie daty jest przydatne również ze względu na możliwość późniejszej zmiany decyzji. W takiej sytuacji data ułatwi ustalenie, który testament jest ostatnim i wyeliminuje wszelkie wątpliwości oraz ograniczy możliwości podważana testamentu.

Innym rodzajem testamentu jest testament notarialny. Może on być spisany w obecności notariusza, zarówno w siedzibie kancelarii notarialnej, jak i w innym miejscu, np. w domu testującego, w szpitalu czy zakładzie opieki. Ta druga możliwość wchodzi w grę w sytuacji, gdy osoba chcąca rozporządzić swoim majątkiem nie może stawić się w kancelarii, np. ze względu na podeszły wiek czy chorobę.

Testament notarialny jest sporządzany w formie aktu notarialnego, a notariusz przygotowuje dokument tak, by odzwierciedlał on wszystkie życzenia zmarłego. Sporządzenie testamentu notarialnego zwiększa szanse na to, że po śmierci testatora dokument nie zostanie ukryty lub zniszczony. Pewność tę można zwiększyć, decydując się na wpisanie informacji o sporządzeniu testamentu do Notarialnego Rejestru Testamentów.

Kolejnym rodzajem testamentu jest tzw. testament allograficzny. Jest to dokument spisywany w formie protokołu ze składanego przez testatora ustnego oświadczenia określającego, w jaki sposób ma zostać podzielony jego majątek. Przepisy wymagają, by sporządzenie takiego testamentu odbyło się w obecności dwóch świadków, a także przedstawiciela władzy samorządowej: gminnej – wójta, burmistrza, prezydenta miasta, powiatowej – starosty, lub wojewódzkiej – marszałka województwa. Możliwe jest również spisanie dokumentu przy obecności sekretarza gminy lub powiatu albo kierownika urzędu stanu cywilnego.

Przepisy umożliwiają również sporządzenie testamentów szczególnych. Należą do nich testament ustny, podróżny oraz wojskowy. Testament ustny można sporządzić w sytuacji, gdy zachodzi obawa śmierci testatora albo skorzystanie ze zwykłych form, tj. testamentu odręcznego czy notarialnego, jest niemożliwe albo bardzo utrudnione. Testament ustny dla swej ważności musi być albo następnie spisany i podpisany przez testatora oraz świadków, albo podtrzymany w sądzie po otwarciu spadku, czyli śmierci testatora, za sprawą zgodnych oświadczeń złożonych przez świadków.

Testament podróżny może być spisany w sytuacji, gdy testator przebywa na pokładzie polskiego statku lub samolotu. Dokument jest spisywany w obecności dwóch świadków przez dowódcę statku lub samolotu albo jego zastępcę. Po odczytaniu treści testament jest podpisywany przez świadków, sporządzającego oraz testatora, chyba, że ten nie ma takiej możliwości, np. wskutek stanu, w jakim się znajduje.

Testamenty wojskowe mogą być spisywane przez żołnierzy, pracowników cywilnych wojska albo cywili towarzyszących oddziałom wojskowym. Istnieje kilka typów testamentu wojskowego. Może on być sporządzony przez sędziego wojskowego, spisany w obecności dwóch świadków i podpisany, wygłoszony ustnie oraz napisany i podpisany przez trzech świadków albo w razie obawy śmierci wygłoszony ustnie w obecności dwóch świadków.

Kto i kiedy może napisać testament?

Testament może być sporządzony przez każdą osobę, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Chodzi tu o osoby, które ukończyły 18 lat i nie zostały ubezwłasnowolnione. Zdolność do czynności prawnych zyskują również te osoby, które za zgodą sądu zawarły związek małżeński mimo nieukończenia 18 lat.

Jeśli osoba, która chce sporządzić testament, znajduje się w stanie wykluczającym możliwość świadomego podejmowania decyzji, np. ze względu na swój stan zdrowia, testament może być uznany za nieważny. Dodatkowym warunkiem jest to, by testator wyrażał własną wolę i nie działał w wyniku groźby czy zastraszania. Liczy się także to, czy nie został wprowadzony w błąd co do istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na jego decyzję. Może to być np. przekazanie fałszywej informacji o zachowaniu krewnego lub innej osoby, która ma być uwzględniona w zapisie.

Testament może być sporządzony jedynie osobiście, w formach przewidzianych przez prawo. Oznacza to, że poza wymienionymi w przepisach przypadkami dokument musi być przedstawiony ustnie lub napisany przez testatora, przy czym kluczowe jest tu osobiste wyrażenie woli. Testament nie może być wiec napisany przez pełnomocnika, niezależnie od treści i zakresu udzielonego pełnomocnictwa.

Testament może dotyczyć wyłączenie jednego testatora. Nie można więc sporządzić testamentu wspólnego, np. dla obojga małżonków. W takim przypadku muszą być sporządzone dwa odrębne dokumenty.

Co może się znaleźć w treści testamentu?

Nie ma przepisów, które nakazują umieszczenie w testamencie konkretnych sformułowań czy elementów. Ważne jednak, by treść była jasna i dobrze zrozumiała, a także, żeby możliwie pełnie oddawała intencje testatora. Z tych względów samodzielne sformułowanie testamentu może być trudne, ponieważ poszczególne informacje muszą być niezwykle precyzyjne. Wszelkie niejasności mogą prowadzić do kłopotów z interpretacją woli zmarłego, a także do sporów między spadkobiercami. Przy pisaniu testamentu warto więc skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika – radcy prawnego, adwokata czy notariusza, co pozwoli na właściwe i gwarantujące możliwość pełnego wykonania woli testatora przygotowanie dokumentu. W niektórych przypadkach zadośćuczynienie woli testatora może jednak wymagać sporządzenia testamentu w formie notarialnej.

Wśród informacji zawartych w testamencie powinno się znaleźć określenie spadkobierców oraz wskazanie, do jakiej części spadku zostają oni powołani. Może to być zarówno udział w całości majątku, jak i przekazanie konkretnym osobom oznaczonych rzeczy lub praw. W przypadku, gdy w testamencie nie zostaną podane proporcje, w jakich uprawnieni mają dziedziczyć, ich udziały będą równe. Trzeba pamiętać, że w testamencie można powołać do spadku dowolne osoby, także niespokrewnione. Należy się jednak liczyć z tym, że w przypadku pominięcia lub ograniczenia udziału w spadku najbliższych krewnych, tj. zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), a także małżonka i rodziców, będą mogli oni domagać się wypłacenia zachowku.

W testamencie można zawrzeć kilka rodzajów zapisów. Mogą to być zapisy windykacyjne, przekazujące określone prawa lub rzeczy wskazanej osobie (co wymaga jednak formy testamentu notarialnego i nie pozwala na zastrzeganie warunków albo terminów), albo zapisy zwykłe. Nakładają one na spadkobierców obowiązek spełnienia określonego świadczenia na rzecz wskazanej osoby (np. przekazania rzeczy), także pod warunkami lub z podaniem terminu.

Testament może zawierać również wskazanie wykonawcy testamentu, czyli osoby, która będzie nadzorowała majątek i sprawowała nad nim kontrolę w celu wypełnienia woli testatora. Może to obejmować dbanie o stan majątku, spłacanie długów, wypełnianie poleceń oraz realizowanie zapisów, a także przekazywanie składników majątku spadkobiercom.

Testator może w dokumencie określić również polecenia, które mają być realizowane po jego śmierci. Mogą się one wiązać zarówno z określonym działaniem, jak i powstrzymaniem się od niego. Testamentem można również ustanowić fundację, a także wydziedziczyć krewnych, uprawnionych z mocy prawa do zachowku. Warto jednak pamiętać, że wydziedziczenie będzie skuteczne jedynie w sytuacji, gdy nastąpi w okolicznościach przewidzianych w Kodeksie cywilnym, tj. np. w razie popełnienia przestępstwa wobec testatora.

Wróć